خبرگزاری حوزه | جواد مزدآبادی کارگردان سینما و تلویزیون در گفتگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه فرهنگ عاشورا یکی از عمیقترین و ماندگارترین سرچشمههای هویتی و فرهنگی جامعه ایرانی و جهان اسلام است، گفت: وقتی از عاشورا صحبت میکنیم صرفاً درباره یک واقعه تاریخی سخن نمیگوییم، بلکه درباره یک منظومه فکری، اخلاقی و انسانی حرف میزنیم که قرنها توانسته بر ذهن، احساس و سبک زندگی انسانها تاثیر بگذارد. طبیعی است که هنر نمایشی به عنوان رسانهای اثرگذار نمیتواند نسبت به چنین گنجینهای بیتفاوت باشد. سینما، تلویزیون و تئاتر زمانی ماندگار میشوند که بتوانند به ریشههای فرهنگی و معنایی جامعه متصل شوند. یکی از مهمترین این ریشهها فرهنگ عاشوراست؛ فرهنگی که در آن مفاهیمی مانند آزادگی، عدالتخواهی، مقاومت، کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی، خانواده، ایثار و امید جایگاه ویژهای دارد. هر کدام از این مفاهیم ظرفیت خلق دهها و صدها اثر نمایشی قدرتمند را دارند.
این کارگردان با تاکید بر اینکه پرداختن به فرهنگ عاشورا به معنای محدود شدن هنر به بازنمایی صرف رویدادهای تاریخی نیست، تصریح کرد: گاهی تصور میشود اثر عاشورایی فقط اثری است که مستقیماً واقعه کربلا را روایت کند، در حالی که چنین نگاهی محدودکننده است. روح عاشورا بسیار گستردهتر از بازسازی تاریخی است. هر اثری که به مقابله با ظلم، دفاع از حقیقت، حفظ کرامت انسان و انتخاب آگاهانه بپردازد، میتواند از فرهنگ عاشورا الهام گرفته باشد.
مزدآبادی افزود: هنر زمانی اثرگذار میشود که مخاطب بتواند خود را در دل روایت پیدا کند. اگر مفاهیم عاشورایی را به زبان امروز و در قالب داستانهای معاصر ارائه کنیم، مخاطب ارتباط عمیقتری برقرار خواهد کرد. امروز جامعه با مسائل متعددی مواجه است و بسیاری از آموزههای عاشورا میتوانند پاسخهای فرهنگی و اخلاقی ارزشمندی برای این مسائل ارائه دهند.
وی با اشاره به نقش آثار نمایشی در انتقال مفاهیم فرهنگی بیان کرد: قدرت تصویر و روایت بسیار فراتر از انتقال مستقیم پیام است. مخاطب وقتی با شخصیتها همراه میشود، ارزشها را تجربه میکند نه اینکه صرفاً آنها را بشنود. به همین دلیل هنر نمایشی در انتقال فرهنگ عاشورا جایگاهی بیبدیل دارد و میتواند نسلهای جدید را با این مفاهیم پیوند دهد. یکی از مهمترین فواید ورود فرهنگ عاشورا به آثار نمایشی، تقویت عمق محتوایی آثار است. امروز در بسیاری از تولیدات جهانی شاهد جذابیتهای بصری بالا اما فقر معنایی هستیم. در حالی که فرهنگ عاشورا سرشار از درام، تعلیق، شخصیتپردازی و لایههای انسانی است. وقتی این عناصر به درستی وارد روایت شوند، هم کیفیت هنری ارتقا پیدا میکند و هم اثر ماندگارتر خواهد شد.
کارگردان فیلم «طاووسهای بیپر» ادامه داد: قهرمانسازی یکی دیگر از ظرفیتهای مهم فرهنگ عاشوراست. امروز جامعه به الگو نیاز دارد؛ الگوهایی که تنها بر پایه قدرت و شهرت تعریف نشده باشند بلکه اخلاق، مسئولیت و ایستادگی در آنها برجسته باشد. فرهنگ عاشورا چنین شخصیتهایی را در اختیار هنر قرار میدهد و میتواند مسیر تازهای در خلق کاراکترهای ماندگار ایجاد کند.
مزدآبادی درباره تاثیر اجتماعی چنین آثاری گفت: آثار نمایشی اگر درست ساخته شوند فقط سرگرمی تولید نمیکنند بلکه بر رفتار اجتماعی نیز اثر میگذارند. وقتی مخاطب مفاهیمی مانند مسئولیتپذیری، وفاداری، ایثار و مقابله با بیعدالتی را در قالب روایت تجربه میکند، این مفاهیم در ذهن او ماندگار میشوند و حتی میتوانند به بخشی از سبک زندگی تبدیل شوند. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی مفاهیم انسانی است. سرعت زندگی، تغییرات فرهنگی و حجم بالای محتوای رسانهای باعث شده مخاطب گاهی فرصت تامل را از دست بدهد. هنر نمایشی میتواند این فرصت را دوباره ایجاد کند و فرهنگ عاشورا یکی از بهترین منابع برای چنین بازاندیشیای است.
این کارگردان درباره ضرورت نگاه حرفهای به تولید آثار عاشورایی تصریح کرد: اگر قرار است درباره فرهنگ عاشورا اثر تولید شود، باید با مطالعه، شناخت مخاطب و نگاه هنری همراه باشد. مخاطب امروز اثر شعاری را نمیپذیرد. او روایت دقیق، شخصیت باورپذیر و کیفیت فنی میخواهد. بنابراین هرچه نگاه تخصصیتر باشد، تاثیرگذاری نیز بیشتر خواهد شد. یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم پرداختن به مفاهیم دینی یا عاشورایی مخاطب را محدود میکند؛ در حالی که تجربه نشان داده هر زمان اثری صادقانه و حرفهای ساخته شده، مخاطب گستردهای پیدا کرده است. دلیلش هم این است که مفاهیم عاشورا ماهیتی انسانی و جهانی دارند.
مزدآبادی ادامه داد: هنر عاشورایی ظرفیت گفتوگو میان نسلها را نیز تقویت میکند. وقتی نوجوان یا جوان امروز از طریق یک روایت جذاب با این مفاهیم مواجه میشود، امکان ارتباط عاطفی و فکری بیشتری با میراث فرهنگی و دینی خود پیدا میکند. این اتفاق در نهایت به تقویت هویت فرهنگی جامعه منجر خواهد شد.
وی با اشاره به جایگاه خانواده در چنین آثار نمایشی گفت: بسیاری از وجوه فرهنگ عاشورا با مفهوم خانواده گره خورده است؛ از مسئولیتپذیری گرفته تا تربیت، وفاداری و همراهی. به همین دلیل پرداختن به این مفاهیم در آثار نمایشی میتواند به بازتعریف جایگاه خانواده و تقویت روابط انسانی کمک کند. ما برای رشد هنر نیاز داریم علاوه بر تکنیک، به معنا نیز توجه کنیم. آثار بزرگ جهان فقط به دلیل امکانات فنی ماندگار نشدهاند بلکه به خاطر پیوند با مفاهیم عمیق انسانی در ذهن مخاطب باقی ماندهاند. فرهنگ عاشورا چنین ظرفیتی را در اختیار هنرمندان قرار میدهد.
وی در پایان تاکید کرد: پرداختن به فرهنگ عاشورا در آثار نمایشی یک انتخاب تزئینی یا مناسبتی نیست بلکه ضرورتی فرهنگی و هنری است. هر اندازه بتوانیم این مفاهیم را با زبان روایت، تصویر و شخصیتپردازی به نسل امروز منتقل کنیم، هم به غنای هنر کمک کردهایم و هم در مسیر تقویت هویت فرهنگی و انسانی جامعه گام برداشتهایم.
انتهای پیام
نظر شما